Zamarski


   Kościół p.w. św. Rocha z 1731 r., wieża starsza, z drugiej poł. XVI w..
   Świątynia ufundowana przez dziedzica wsi Henryka Fryderyka Wilczka, wzniesiona w miejscu spalonego kościoła z XV w. Wcześniej odbudowano wieżę, w której odbywały się nabożeństwa - od połowy XVI w. do 1654 w obrządku ewangelickim. Po dobudowaniu do wieży korpusu, obiekt był jezuickim kościołem misyjnym - od 1773 do 1773 r., a w późniejszych latach pełnił funkcję filii kościoła parafialnego w Cieszynie, a następnie w Hażlachu.
   Kościół jest budowlą konstrukcji zrębowej wzniesionej na kamiennej podmurówce z prostokątną nawą oraz niższym i mniejszym od nawy trójbocznie zamkniętym, orientowanym prezbiterium z przylegającą doń od południowej strony zakrystią. Nawa i prezbiterium przykryte jednokalenicowym, dwuspadowym dachem pobitym gontem.
   Od południa i północy daszki okapowe, od wschodu podwójny daszek, wszystkie pokryte gontem, wsparte zastrzałami. Odrzwia w południowej i północnej stronie korpusu półkoliście zamknięte.
   Wieża dzwonna zbudowana w konstrukcji słupowej, wzmocnionej po bokach m.in. kratownicami, ma pochyłe ściany, pozorną, lekko nadwieszoną izbicę oraz dach - stożkowaty o czworobocznej podstawie. Izbica posiada okrągłe okienka i oszalowana jest deskami z ozdobnymi wycięciami na jej dolnej krawędzi. Pozostałe kondygnacje wieży oraz dach pobite są gontem. Wieżę otoczają wydatne soboty.
   Wnętrze oszalowane deskami, z płaskim stropem.
   Wyposażenie kościoła stanowią: ołtarze barokowe z 1730-40 r. przeniesione z kościoła szpitalnego w Cieszynie w 1884 r.: główny z obrazem z XIX w. i z tabernakulum z rzeźbami przedstawiającymi ukrzyżowanie; boczne: lewy z m.in. rzeźbami: św. Jana Nepomucena, dwoma aniołami po bokach i z obrazem z XIX wieku w górnej części, nad którym, w zwieńczeniu ołtarza, rzeźba pelikana karmiącego młode, a po bokach rzeźby aniołów, prawy z grupą rzeźb przedstawiających nauczanie Marii przez św. Annę, po bokach dwa anioły - jeden grający na lutni, a drugi na harfie, w górnej części obraz z XVIII w. Ponadto z wyposażenia ruchomego "Katalog Zabytków" wymienia także m.in.: ambonę rokokową z XVIII w. z m.in. rzeźbą Mojżesza, żyrandol z XIX w., kryształowy, obrazy z XVII, XVIII i XIX w.; późnogotycką rzeźbę Chrystusa Frasobliwego z pierwszej poł. XVI w,; rzeźbę śś. Katarzyny i Barbary z XVII w., Pietę z XVII w., kielich z XVIII w., barokowe lichtarze, krzyż z XIX w..
   Wieża kościoła w Zamarskach to zabytek wysokiej wartości architektonicznej, uwzględniana jest przez większość opracowań naukowych i popularno-naukowych dotyczących historycznych obiektów na Śląsku. Co ciekawe, i zwraca uwagę na to Józef Matuszczak, korpus dobudowany do wieży nie dorównuje jej - i to znacznie - jakością wykonania, doborem drewna itp., zapewne nie budował go doświadczony cieśla.
Otoczenie:
   Kościół w Zamarskach otacza niewielki cmentarz i płot z drewnianymi sztachetami od strony ulicy, a kamienne ogrodzenie od zachodu. Przed nią ławki i plac oraz skrzyżowanie trzech dróg.
O miejscowości:
   Zamarski to wieś na Śląsku Cieszyńskim w powiecie cieszyńskim, w gminie Hażlach; położona na wzgórzu o wysokości 388 m n.p.m. Pierwsza wzmianka o Zamarskach pojawiła się w dokumencie biskupa wrocławskiego Wawrzyńca w 1223 r. Osada należała do książąt cieszyńskich. W 1626 w Zamarskach miała miejsce jedna z bitw religijnych pomiędzy Cesarstwem Austriackim a Szwecją. Kosztowne konflikty zbrojne na ziemi cieszyńskiej były przyczyną sprzedaży Zamarsków w ręce szlachty. W kolejnych wiekach wieś często zmieniała właścicieli. W 1656 r. należała do czeskiego rodu Marklowskich, w 1718 do hr. Tęczyńskiego, w 1731 do Fryderyka Wilczka, w 1766 do Radockich, a niedługo później do rodziny Trachów. W 1802 r. ponownie znalazła się w Księstwie Cieszyńskim pod panowaniem Habsburgów. W 1808 r. powstała we wsi szkoła ewangelicka, przejęta w 1814 r. przez katolików - od tej pory prowadzono w niej nauczanie dzieci obu wyznań. W l. 1847-1848 Zamarski i okoliczne miejscowości ogarnęła klęska głodu, co spowodowało śmierć wielu mieszkańców.
   Obecnie mieszkańcy Zamarsków, których liczba wynosi 1234 (2004 r.), zajmują się głównie rolnictwem i hodowlą lub/i pracują w pobliskim Cieszynie i innych ośrodkach przemysłowo-usługowych.
Ciekawe miejsca i obiekty w okolicy:
♦ Wieś Zamarski, jak już wspomniano, położona jest na wzgórzu, z którego możemy obserwować rozległe krajobrazy: w kierunku północnym - ziemi cieszyńskiej oraz kopalnie i miasta Górnego Śląska na horyzoncie; w kierunku południowym: nieodległy masyw Czantorii Wielkiej, Równicy i Jaworowego (Czechy);

miasto Cieszyn, Cieszyn którego początki sięgają VI-V w. p.n.e., kiedy to na ob. Górze Zamkowej oraz w tzw. Starym Cieszynie (ob. Podobora, Czechy) zostały założone pierwsze grody. W XI w. gród miał już rangę kasztelanii i podlegał królowi polskiemu, a po rozbiciu dzielnicowym książętom śląskim. W 1155 r. pojawiła się pierwsza pisemna wzmianka o Cieszynie. W 1290 r. stolica Księstwa Cieszyńsko-Oświęcimskiego. W 1374 r. prawa miejskie za sprawą księcia Przemysława I Noszaka. W XIV w. otoczony kamiennymi murami obronnymi. Zniszczony w wyniku wojny trzydziestoletniej w XVII w. W 1653 koniec panowania Piastów. Przejęty przez królów czeskich z rodu Habsburgów. W 1789 r. w znacznej części spalony, zbudowany po pożarze niemal od podstaw. W 1869 r. pierwsza linia kolejowa. W 1911 r. utworzona linia tramwajowa (nieistniejąca). W 1920 r. podzielony pom. Polskę i Czechosłowację. W mieście m.in.: ♦ zabytkowy układ urbanistyczny miasta; ♦ Wzgórze Zamkowe z rotundą romańską z pierwszej poł XI w., wieżą piastowską - XII/XIII w. (możliwość zwiedzania), pozostałościami po zamku piastowskim rozebranym w 1839 r., fragmentami murów obronnych (punkt widokowy na Czeski Cieszyn), bramą wjazdową XVI/XVII w., pałacykiem myśliwskim z XIX wieku; rynek: ♦ ratusz z 1800 roku, hotel "Pod Brunatnym Jeleniem", studnia z figurą Św. Floriana z XVIII w., Dom Narodowy, eklektyczny z 1901 r., kamieniczki z podcieniami; ♦ teatr (pl. Teatralny), secesyjny, wnętrza znane z filmu "Ziemia obiecana"; ♦ kościół i klasztor oo. Bonifratrów, XVII-XVIII w. (pl. Londzina), przebudowywany w XIX i XX w., ołtarz głowny i boczne - późnobarokowe; ♦ kościół św. Jerzego (ul. Liburnia) z XIV/XV w. z gotyckimi portalami i fragmentami polichromii z XV w., płyta nagrobna w prezbiterium z 1607 r., przed wejściem figura św. Jana Nepomucena z XVIII w.; ♦ kościół św. Krzyża (ul. Szersznika 5) z XVIII w., barokowy, ołtarz późnobarokowy z XVIII w.; ♦ klasztor ss. Elżbietanek (ul. Katowicka), neobarokowy z l. 1900 - 1903; grobowiec księcia Przemysława Noszakakościół św. Marii Magdaleny (pl. Dominikański), d. klasztor Dominikanów, z XIII w., przebudowany w XVIII w., barokowy, portal z przeł. XIII/XIV, ołtarz główny późnobarokowy, dwie kaplice z XVII w., wewnątrz m.in. grobowiec księcia cieszyńskiego Przemysława Noszaka; ♦ kościół św. Trójcy (ul. Michejdy) z XVI w., wieża z XVII wieku, portale i epitafia z XVII w.; ♦ klasztor ss. Boromeuszek (ul. Górny Rynek) z XVIII w., przebudowany w 2 poł. XIX wieku, dzwon z herbem Cieszyna z XVII w.; Cieszyn, teatrpałac Larischów (ul. Regera 6) z XVIII i XIX w. (ob. Muzeum Śląska Cieszyńskiego), ogród przypałacowy z lapidarium, stajnia z XIX w. (ob. restauracja); ♦ kościół Jezusowy, ewangelicko-augsburski, największy kościół luterański w Polsce (pl. Kościelny) z XVIII w., ołtarz główny rokokowy, część wnętrza zajmuje utworzone w 2009 r. Muzeum Protestantyzmu; ♦ dawny browar miejski (ul. Śrutarska 39) z 1810 r., przebudowany; ♦ dawny browar (pl. Dominikański) z XIX w.; ♦ browar książęcy (pod Górą Zamkową) utworzony w 1846 r., działający do dziś; ♦ figura Madonny z Dzieciątkiem (Stary Targ) z XIV w. (kopia, oryginał w Muzeum Śląska Cieszyńskiego); ♦ kamienice, przeważnie z XVIII, XIX i pocz. XX w. m.in. przy ul. Głębokiwej, Szerokiej, Sejmowej, Srebrnej, Śrutarskiej (nr 39a z XIX w.), Trzech braci (nr 10 z XIX w.); ♦ krucyfiks rokokowy (pl. Św. Krzyża); ♦ dawny zajazd "Pod Modrą Gwiazdą" (ul. Zamkowa) z XVIII/XIX w.; ♦ dawna mennica (ul. Mennicza) z XVIII w., przerobiona w XIX i XX w.; ♦ Studnia Trzech Braci (ul. Trzech Braci) - miejsce gdzie wg podania z XIX w., mieli spotkać się bracia Leszko, Cieszko i Mieszko, założyciele Cieszyna, w rzeczywistości dawne ujęcie wody pitnej przyozdobione altanką z XIX w.; ♦ Pomnik Legionistów Polskich, zwany też pomnikiem Ślązaczki, zbudowany w związku z zajęciem przez Czechosłowację tzw. Zaolzia, zburzony przez Niemców w czasie okupacji, odsłonięty ponownie w 2005 r.; ♦ Przedmieście Przykopa poniżej skarpy, nad Olzą, wzdłuż rzeczki Młynówka, zabudowania parterowe z XVIII, XIX w., niegdyś zamieszkałe m.in. przez tkaczy i kowali; ♦ cmentarze: ewangelicki z XIX wieku (ul. Bielska), komunalny (ul. Katowicka); ♦ kirkuty: "stary" z XVII-XIX wieku i "nowy" z XIX i pocz. XX w. (oba przy ul. Hażlaskiej), stelle z XVIII - XIX w.;
rezerwaty przyrody: ♦ "Lasek Miejski nad Puńcówką" o pow. 6,96 ha - ochrona cieszynianki wiosennej oraz naturalnego lasu. Na terenie rezerwatu pomnik księcia Mieszka z ok. 1930 r.; ♦ "Lasek Miejski nad Olzą" o pow. 3,23 ha, ochrona: j.w.;
♦"Kopce" - leśny, w dzielnicy Boguszowice, nad Olzą, pow. 14,76 ha.; ♦ Szlak Kwitnących Magnolii: szlak spacerowy prowadzący obok 200-letnich magnolii, kwitnących w okolicach kwietnia, początek szlaku na pl. Kościelnym, kolejne miejsca to ul. Sienkiewicza, ul. 3 Maja, Miarki i Park Pokoju; ♦ lokalna kuchnia n.p.: naleśniki z kwiatami bzu, cesarski sztrudel, miodunka (alkohol).
Czeski cieszyn, ratuszCzeski Cieszyn: utworzony w wyniku podziału miasta Cieszyn po decyzji Rady Ambasadorów w 1920 r. W mieście: ♦ dworzec kolejowy z XIX w., dawniej główny dworzec Cieszyna; ♦ ratusz neorenesansowy z l. 20. XX w.; ♦ kościół Najświętszego Serca Jezusowego (ul. Masarykovy Sady) z XIX w.; ♦ kamienice z XIX i pocz. XX w.; ♦ dawna synagoga, kirkut z 1925 r.; ♦ Stary Cieszyn, grodzisko słowiańskiego plemienia Gołęszyców - przeprowadzana rekonstrukcja - Podobora (Czechy);
Dębowiec, fontanna solankowa w okolicy wsi Zamarski:
fontanna z leczniczą solanką jodowo-bromową w Dębowcu, zbudowana w 2006 roku;
stawy hodowlane Polskiej Akademii Nauk w Dębowcu;
pałac, kościół, dęby pomnikowe w Kończycach Wielkich (zobacz);
kościół parafialny w Hażlachu z 1906 r. (fotka w galerii), wewnątrz m.in. ołtarze z XVII w.;
spichlerz w Dębowcu (fotka w galerii), ośmioboczny z XVIII/XIX w.
i inne.
Galeria
Dojazd i dojście
Na rowerze: Czantoria Wielka, Mała i Chełm z drogi Zamarski - Cieszyn ♦ zielonym szlakiem z Ustronia przez Dzięgielów; ♦ zielonym szlakiem z Zebrzydowic przez Kończyce Wielkie (kościół drewniany) i Kończyce Małe (zamek); ♦ żółtym szlakiem z Cieszyna; ♦ żółtym szlakiem ze Skoczowa przez Dębowiec; ♦ opis wycieczki kliknij.
♦ autobusem z Cieszyna.
Samochodem: ♦ z drogi krajowej nr 1 zjechać pom. Skoczowem a Cieszynem.
Informacje praktyczne
♦ Wypożyczalnia rowerów w Cieszynie: czynna w godzinach: 9:00 - 19:00 (Informacja Turystyczna na Wzgórzu Zamkowym), Kontakt: turystyka@zamekcieszyn.pl; 033/851 08 21 w.14.;
Komunikacja - rozkłady jazdy:
♦ PKS Cieszyn;
♦ rozkład jazdy PKP, najbliższe stacje kolejowe: Cieszyn, Czeski Cieszyn.
Najbliższe drewniane zabytki
Ustroń Nierodzim; ♦ Kończyce Wielkie; ♦ Kaczyce; ♦ Albrechtice (kościół).
Linki
Źródła
Józef Londzin "Kościoły drewniane na Śląsku Cieszyńskim", nakł. Dziedzictwa bł. Jana Sarkandra, Cieszyn, 1932 r. - link do Śląskiej Biblioteki Cyfrowej;; ♦ "Katalog zabytków sztuki w Polsce", tom VI, zeszyt 3, "Miasto Cieszyn i powiat cieszyński", Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk i Wojewódzki Konserwator Zabytków w Katowicach; Warszawa 1974 r.; ♦ Józef Matuszczak "Studia nad kościołami drewnianymi na Górnym Śląsku", nakładem Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu, Bytom 1989r.; ♦ M. i A. Michniewscy "Kościoły drewniane Karpat i Podkarpacia. Przewodnik"; oficyna wydawnicza "Rewasz", Pruszków 2001; ♦ strona internetowa gminy Hażlach; ♦ Wikipedia.
Mapy
  • "Powiat Cieszyński".
  • Copyright by
    www.drewnianyslask.za.pl
    (2007)