Rybnik - Ligocka Kuźnia


Kościół p.w. św. Wawrzyńca z 1717, wieża z 1830 r. przeniesony w 1975 r. z pobliskich Boguszowic (dzielnica Rybnika).

Zbudowany został przez cystersów na planie krzyża greckiego. Pierwotnie stał na podmurówce kamiennej, po przenosinach stoi na wysokim podpiwniczeniu z zagospodarowanymi na potrzeby katechetyczne pomieszczeniami.
    Korpus o konstrukcji zrębowej, posiada prostokątną nawę, umiejscowioną po wschodniej stronie zakrystię - trójbocznie zamkniętą, transept (nawa poprzeczna) z trójbocznie zamkniętymi ramionami. Od południowej strony dwie przybudówki, jedna z nich, umiejscowiona w narożniku pomiędzy transeptem a prezbiterium to kwadratowa zakrystia, a druga to babiniec. Wejście główne znajduje się w wieży, prowadzą doń żelbetonowe, współczesne schody. Powstały one ze względu na podwyższenie obiektu podpiwniczeniami. Ściany kościoła pobite są deskami. Dachy gontowe: przykrywający korpus - dwuspadoway, namiotowy nad zakrystią, a nad babińcem czterospadowy. Na przecięciu najwyższych części dachu nawy i transeptu mała ośmioboczna wieżyczka ośmioboczna z latarnią i kopułką. Hełm i daszek pokryty gontem.

Wieża główna konstrukcji słupowej, pobita deskami, z czterospadowym, krytym gontem dachem i z obitymi blachą: czworoboczną latarnią i kopułką.

Wnętrze obiektu nakryte jest pozornymi sklepieniami kolebkowymi i posiada cenne wyposażenie ruchome z XVII i XVIII wieku: m.in. rzeźbę św. Jana Nepomucena, obrazy barokowe, krucyfiks, ołtarze: rokokowy ołtarz główny z rzeźbami aniołów i obrazem z 1685 r. przedstawiającym męczeństwo św. Wawrzyńca wykonanym przez Michała Willmanna (wybitnego malarza związanego ze Śląskiem i Cystersami) oraz z obrazem przedstawiający św. Marcina z XVII w. lub z późniejszego okresu, ołtarze boczne - w ramionach transeptu: m.in. ołtarz z obrazem Matki Boskiej z Dzieciątkiem oraz z obrazem (w predelii) Pokłonu Pasterzy i z rzeźbami śś Heleny i Jadwigi Śląskiej, oraz ołtarz z obrazem przedstawiającym ukrzyżowanie i Matkę Boską i z rzeźbami śś. Stanisława i Wojciecha.

W Boguszowicach, w miejscu, z którego pochodzi kościół, pozostała kamienna podmurówka, krzyż kamienny, drzewa, kaplica z XX w., w której stała kiedyś barokowa rzeźba. Obszar ten zagospodarowany jest jako skwer z ławkami. Fakt istnienia tu drewnianego kościoła upamiętnia cokół z wmurowaną tablicą.

Otoczenie
   Kościół stoi przy ulicy Wolnej, w dzielnicy zabudowanej domami jednorodzinnymi. Od zachodniej strony duży parking, a nieco dalej, po drugiej stronie ulicy, cmentarz utworzony w l. 80. XX wieku. Świątynia ogrodzona jest drewnianym parkanem, przy którym rosną wysokie drzewa iglaste. Na teren kościelny prowadzą dwie bramy, obie z dachami. Za nimi rozciąga się imponujący zieleniec z różnymi gatunkami roślin oraz m.in. z dużą fontanną naprzeciwko głównego wejścia, z kapliczką w postaci groty, dwiema innymi kapliczkami, latarniami i alejkami. Ponadto znajdują się tu także pomniki nagrobne z pocz. XX wieku. W nocy obiekt jest iluminowany.
O miejscowości

Początkowo tereny Ligockiej Kuźni wchodziły w skład Ligoty, wsi rolniczej. Miejscowość wyodrębniła się w XVIII wieku, wraz z rozwojem hutnictwa. W 1740 r. Franciszek Karol Węgierski zbudował pierwszy zakład do przetapiania żelaza z dwoma piecami. Nowocześniejszy zakład hutniczy powstał w latach 1821-22. Do napędzania młynów posłużyła rzeka Ruda, której koryto przesunięto. Zakład zaprzestał produkcji pod koniec XIX wieku, a jego pozostałości wysadzili Niemcy w czasie okupacji. W 1926 r. wieś włączona została do Rybnika, wtedy też zelektryfikowana.
   Nazwa miejscowości Ligota pochodzi od śląskiego określenia wsi zwolnionych z opłat na rzecz księcia na czas zagospodarowywania.
Obecna liczba mieszkańców Ligockiej Kuźni to ok. 3500 osób.

O mieście
herb Rybnika

Rybnik to miasto i powiat grodzki (141 755 mieszkańców w 2004 r.).

Położony jest na Płaskowyżu Rybnickim, będącym częścią Kotliny Raciborsko-Oświęcimskiej nad rzekami Nacyna i Ruda. Jest siedzibą powiatu ziemskiego, ważnym ośrodkiem przemysłowym, stolicą Rybnickiego Okręgu Przemysłowego.

W średniowieczu tereny Rybnika znane były z licznych stawów hodowlanych i to właśnie hodowlą ryb zajmowali się przede wszystkim tutejsi osadnicy (stąd wzięła się nazwa miasta oznaczająca w języku czeskim staw rybny), czerpiąc ponadto zyski z przebiejących tędy ważnych szlaków handlowych z Krakowa do Raciborza oraz z północy na południe kontynentu przez Bramę Morawską. Za panowania Piastów miasto posiadało zamek i kościół wybudowane przez Mieszka Plątonogiego, a także klasztor Norbertanek i plac handlowy ulokowany w miejscu dzisiejszego Placu Wolności, czyli nieco na wschód od dzisiejszego rynku. Lokalizacja miasta na prawie niemieckim nastąpiła w XIII wieku, najprawdopodobniej za panowania księcia opolsko-raciborskiego Władysława.

    Od 1327 r. Rybnik stał się lennem korony czeskiej po shołdowaniu księstwa raciborskiego Czechom przez księcia Leszka. Kazimierz Wielki, który zrzekł się praw do Śląska na rzecz króla Czech próbował przyłączyć Rybnik, Pszczynę i Żory do Polski, korzystając z przekazania tych ziem przez króla czeskiego Mikołajowi II Opawskiemu, ale poniósł porażkę, a miasto w wyniku działań wojennych zostało spalone. Ponownie zniszczone zostało w trakcie wojen husyckich (1419-1434) i wypraw husytów na Śląsk. Zniszczone zostały wtedy także rybnickie stawy hodowlane. W latach 1446-1478 za panowania księcia Wacława Rybnik był stolicą księstwa rybnickiego.

Od 1526 r. miasto i okoliczne tereny znalazło się, wraz z całymi Czechami pod panowaniem austriackiego rodu Habsburgów. Utworzono wtedy z miasta i okolicznych wsi Rybnickie Państwo Stanowe, które często zmieniało właścicieli. Miasto uzyskało prawo do jarmarków, które odbywały się na placu w miejscu istniejącego obecnie rynku. Powstały także pierwsze cechy rzemieślnicze, które prowadziły księgi cechowe, od XVIII wieku pisane po polsku.

W drugiej połowie XVIII wieku Śląsk znalazł się pod panowaniem Prus. Rybnik król Prus - Wilhelm Fryderyk II - zakupił od Antoniego Węgierskiego. Miasto zyskało status wolnego miasta królewskiego. Rozpoczęła się rozbudowa miasta, które do tej pory było jednym z najmniejszych na Śląsku i zabudowane głównie drewnianymi obiektami. Budowę murowanych obiektów przyspieszyły pożary w 1794 i 1796 r. Urzędy i szkolnictwo zgermanizowano.

   W 1818 r. utworzono powiat rybnicki, którego siedziba znajdowała się w Rybniku. Miasto wkroczyło w erę przemysłową. Powstały tu m.in. huta Silesia i fabryka maszyn, kopalnie węgla kamiennego, a także m.in. browary, cegielnie, młyny. W 1856 roku do Rybnika doprowadzono kolej.
    Po pierwszej wojnie światowej mieszkańcy Rybnika i powiatu rybnickiego aktywnie uczetniczyli w powstaniach śląskich, a następnie opowiedzieli się za przyłączeniem tych ziem do Polski podczas plebiscytów narodowościowych na Śląsku. 3 lipca 1922 r. w Rybniku podpisano dokumenty o przyłączeniu powiatu do Polski. Miasto nadal szybko się rozwiajało, powstały nowe gmachy urzędów i szkół, skwery i parki, wyremontowano także rynek.

Po zdobyciu Rybnika przez wojska niemieckie w 1939 r. rozpoczął się okres prześladowań mieszkańców narodowości polskiej, zwłaszcza powstańców śląskich, których wywożono do obozów koncentracyjnych. Zniszczono polskie tablice i zakazano używania języka polskiego.
    W 1945 r. miasto zostało zdobyte przez Armię Czerwoną. Wcześniej, chcąc stworzyć tu ważny punkt oporu, Niemcy przesiedlili większość mieszkańców. W czasie walk zniszczeniu uległo 25 % miasta.

W latach powojennych Rybnik stał się centrum Rybnickiego Okręgu Węglowego, zbudowano nowe kopalnie, elektrownię Rybnik i inne zakłady przemysłowe. Powstały także: Teatr Ziemi Rybnickiej oraz osiedla wielkopłytowe, w których zamieszkali m.in. potrzebni do pracy w przemyśle przybysze spoza regionu. Zmiana ustroju w Polsce w 1989 r. również przełożyła się na silny rozwój miasta, w którym powstawać zaczęły galerie handlowe,rynek sklepy wielkopowierzchniowe i centra rozrywkowo-handlowe (m.in. na terenie nieczynnego browaru). Wyremontowano rynek i okoliczne uliczki zamieniając wiele z nich w deptaki. Remontem objęto także Teatr Ziemi Rybnickiej i plac Wolności. Powstała strefa ekonomiczna. Planowane są inne prywatne, miejskie i wojewódzkie inwestycje m.in. drogowe. Na uwagę zasługuje też projekt przystosowania wieży ciśnień przy zabytkowej kopalni Ignacy na punkt widokowy.

Ciekawe miejsca i obiekty w okolicy:
  • Park Krajobrazowy - Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe, kompleks leśny o pow. 443,5 km2 (częściowo w granicach Rybnika) z występującymi tu chronionymi gatunkami roślin i zwierząt, zabytkami architektury, techniki, śródleśnymi stawami, ścieżkami dydaktycznymi, rezerwatami oraz m.in. zespołem opactwa cysterskiego z XIII wieku i skansenem kolei wąskotorowej w Rudach. dawny ratusz w Rybniku
  • rynek z budynkiem dawnego ratusza z 1822 r. i z fontanną;
  • Muzeum Miejskie (w budynku dawnego ratusza); wystawy stałe: "Rybnik nasze miasto"; "Cechy rzemieślnicze w miastach Górnego Śląska do 1939 r." oraz zainscenizowane wyrobisko górnicze;
  • pałac barokowo-klasycystyczny powstały w wyniku przebudowania średniowiecznego zamku, obecnie siedziba sądu rejonowego (pl. Kopernika);
  • figura św. Jana Nepomucena z XVIII wieku (ul. Rudzka);
  • kościół barokowo-klasycystyczny z lat 1798-1801 (pl. Kościelny);
  • kościół neogotycki, z l. 1903-06, z charakterystycznymi dwiema wysokimi wieżami (ul. Mikołowska);
  • kościół ewangelicko - augsburski z 1791 r. (ul. Miejska);
  • kościół akademicki, prezbiterium d. kościoła gotyckiego z XV w. (ul. Gliwicka), obok kaplica cmentarna i stary cmentarz;
  • pałacyk z 1887 roku (renesans niemiecki) z parkiem, budynek Starostwa Powiatowego (ul. 3 maja); wieża ciśnień przy KWK Ignacy
  • zespół szpitalny im. bł. Juliusza Rogera z drugiej poł. XIX wieku z kaplicą szpitalną, neoromańską;
  • pocysterski dwór z 1736 roku w dzielnicy Stodoły, obecnie zabezpieczona ruina;
  • zabytkowa kopalnia Ignacy ze sprawnymi maszynami wyciągowymi, parowymi, w przygotowaniu punkt widokowy w dawnej wieży ciśnień, zwiedzanie po uzgodnieniu; Rybnik Niewiadom, ul. Mościckiego, tel. (32) 433 10 72;
  • Zalew Rybnicki utworzony dla elektrowni Rybnik, niezamarzający zimą, ośrodek żeglarski;
  • głazy narzutowe w pobliżu kopalni Chwałowice;
  • stożkowe hałdy pogórnicze w Radlinie i Rydułtowach, charakterystyczny element krajobrazu.
  • Galeria
    Michael Willmann
       Ur. w 1630 r. w pruskim Królewcu. Pierwsze malarskie doświadczenia zdobywał w czeladniczym zakładzie ojca Christiana Petera Willmanna. Ok. 1650 r. próbował kształcić się w Amsterdamie, problemy finansowe nie pozwoliły mu jednak na naukę u któregoś z ówczesnych niderlandzkich i flamandzkich mistrzów z Rembrandtem na czele. Zdołał jednak z malarstwem tychże się zapoznać. Kolejne 10 lat to czas podróżowania malarza po ziemiach niemieckich, czeskich i polskich w poszukiwaniu mecenatu. Wykonał w tym czasie kilka obrazów dla elektora pruskiego Fryderyka Wilhelma na którego dworze przebywał w l. 1657-58. Ostatecznie - od 1660 r. związał się z opactwem cysterskim w Lubiążu, gdzie zaprosił go biskup Arnold Freiberger. Porzuciwszy protestantyzm przeszedł na katolicyzm i rozpoczął malarską działalność na rzecz klasztorów i kościołów cysterskich m.in. w Lubiążu, Krzeszowie, Henrykowie, Kamieńcu Ząbkowickim, Rudach, Trzebnicy. Przyjmował także zlecenia m.in. od miasta Wrocławia oraz od mieszkańców czeskiej Pragi. Od l. 90. XVII w. tworzył głównie freski, którymi ozdobił m.in. zespoły klasztorne w Libiążu i w Krzeszowie. Zmarł w 1706 r. W uznaniu zasług dla opactwa pochowano go w krypcie konwentu kościoła klasztornego co było odstępstwem od reguły zakonnej. Pozostawił po sobie 54 freski i 237 sztalugowych obrazów. Niestety II wojna światowa i jej następstwa spowodowały rozproszenie wrocławskiej i lubiąskiej kolekcji oraz podniszczenie klasztoru w Lubiążu (pełniącego do l. 60. funkcję szpitala psychatrycznego dla Armii Czerwonej), którego freski są dziś w złym stanie.
       Niektóre miejsca, w których znajdują się dzisiaj obrazy Willmanna: Wrocław - Muzeum Narodowe (37 obrazów), Warszawa: Muzeum Narodowe, kościół Wszystkich Świętych (3 obrazy), kościół św. Karola Boromeusza, kościół św. Stanisława Kostki (2), kościół św. Andrzeja, kościół Zbawiciela (2), kościół św. Teresy - Włochy, kościół Chrystusa Króla, Targówek (2), Luboradz - kaplica pałacowa, Cieplice - kościół św. Jana Chrzciciela, Świdnica - kościół śś. Stanisława i Wacława, Bardo - kościół Nawiedzenia N.M.P., Henryków - kościół Wniebowzięcia NMP, Trzebnica kościół św. Jadwigi, Otmuchów - kościół pw. św. Mikołaja i Franciszka Ksawerego.
    Jak dojechać lub dojść?
    Na rowerze:
  • teren jest łagodnie, naturalnie pagórkowaty, ponadto występują tu także szkody górnicze powodujące zmiany w ukształtowaniu terenu. Drogi główne w wielu miejscach zniszczone przez ciężarówki, przeważnie bez poboczy dla rowerzystów i niebezpieczne, należy korzystać z dróg lokalnych i szlaków rowerowych, których jest dużo w okolicy;
  • z Rybnika: zielonym szlakiem (z dzielnicy Ligocka Kuźnia);
  • z Wodzisławia Śląskiego: do Jankowic Rybnickich (opis), stamtąd zielonym szlakiem do stacji Rybnik Piaski i w prawo;
  • z Żor: spod stacji dotrzeć do gichty niebieskim pieszym, po czym skręcić na szlak rowerowy. Trasa prowadzi przez tereny Parku Krajobrazowego Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe;
    Pieszo:
  • ze śródmieścia Rybnika niebieskim szlakiem Początków Hutnictwa w ROW, ok. 3 km;
  • z Żor: tym samym, niebieskim szlakiem, przez Park Krajobrazowy, ok. 15 km.
    Komunikacją publiczną:
    pociągiem:
  • w Rybniku jest ważna stacja kolejowa. Po dojechaniu do stacji głównej najlepiej przesiąść się do pociągu jadącego do Pszczyny i wysiąść na przystanku Rybnik Piaski;
    autobusem:
  • przez Ligocką Kuźnię kursują autobusy miejskie nr 16,28,51.
    Samochodem:
  • ze śródmieścia Rybnika kierować się w stronę Żor, po minięciu Ronda Żorskiego skręcić w lewo, w jedną z przecznic, by dojechać do ulicy Wolnej, przy której stoi kościół;
  • z Żor kierować się na Rybnik, a w okolicach Gotartowic (po minięciu lotniska) skręcić w prawo by dojechać do ul. Wolnej.
  • Informacje praktyczne
    Gastronomia i noclegi:
     hotele:
         Politański** tel. (32) 42 23 280 (strona hotelu);
         Maranta*** tel. (32) 422 01 36, 422 02 69;
     inne:
         Ośrodek Sportów Wodnych tel. (32) 739 11 95;
         Ośrodek Szkoleniowo wypoczynkowy tel. (32) 739 16 20;
         Zajazd Przy Młynie tel. (32) 422 11 24;
         Rynkowy tel. (32) 422 18 23;
         Rybnik tel. (32) 739 11 95;
         Rybnik tel. (32) 739 16 20, 422 51 75;
         Olimpia tel. (32) 422 10 97, 422 21 40;
         Rondo tel. (32) 422 53 70;

    Komunikacja - rozkłady jazdy:
  • ZTZ w Rybniku;
  • PKS Rybnik;
  • MZK Jastrzębie;
  • rozkład jazdy PKP.
  • Najbliższe drewniane zabytki
    Linki
    Źródła
  • Józef Matuszczak "Studia nad kościołami drewnianymi na Górnym Śląsku", nakładem Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu, Bytom 1989r.;
  • Strona internetowa miasta Rybnik;
  • "Katalog zabytków sztuki w Polsce" tom VI, pod red. Izabeli Rejduch-Samkowej i Jana Samka, Warszawa 1964 r.;
  • Sztuka.Net.
  • Mapy
  • "Okręg Rybnicki"; ♦ "Rybnik - plan miasta"; ♦ "Okręg Rybnicki. Rybnik, Żory, Jastrzębie Zdrój, Wodzisław Śląski, Rydułtowy, Pszów, Radlin - Plany miast";
  • Copyright by
    www.drewnianyslask.za.pl
    (2007)