Kończyce Wielkie


    Kościół p.w. św. Michała Archanioła z z 1777 roku, wieża z 1751 r., gruntownie odnowiony w 1884 r., największy drewniany kościół na Śląsku Cieszyńskim.
    Obiekt powstał na miejscu wcześniejszej, również drewnianej świątyni, która pełniła funkcje liturgiczne jeszcze w czasie budowy obecnie istniejącego kościoła, bowiem przez pewien czas znajdowała się wewnątrz budowanego nowego obiektu, a została rozebrana po jego zadaszeniu. Pozostały po niej dwa dzwony z 1489 i 1555 r. Istnieje też dzwon z 1752 r. odlany po zbudowaniu wieży. Zaginął natomiast skonfiskowany przez Niemców w czasie okupacji i najprawdopodobniej przetopiony dzwon z 1623 r.
    Korpus Świątyni jest konstrukcji zrębowej, położonej na podmurówce, z jedną nawą i z prezbiterium zwróconym na południowy zachód. Prezbiterium jest niższe i węższe od nawy. Po jego bokach umieszczono nie wyodrębiającą się z bryły kościoła przybudówkę - ze składzikiem. emporą, prezbiterium. Soboty zostały zlikwidowane w trakcie przebudowy w XIX w.Dach nad korpusem jest dwuspadowy, podobnie jak ściany korpusu, kryty gontem.
    Wieża dzwonna jest najwyższą wieżą drewnianą na Śląsku Cieszyńskim. Zbudowana została w konstrukcji słupowej, na planie kwadratu. Ma pochyłe ściany, które pobite są gontem. Posiada nadwieszoną izbicę obitą deskami z prostokątnymi okienkami i cebulasty, gontowy hełm z ośmioboczną latarnią. Nad izbicą okapniki z trójkątnymi wycięciami. Do wieży dostawiona kruchta z wejściem.
   We wnętrzu obiektu uwagę zwraca polichromia z 1884 roku. Z wyposażenia ruchomego wymienić można kropielnicę z rzeźbą rokokową św. Jana Chrzciciela udzielającego chrztu Chrystusowi, wykonaną w 1737 roku przez Macieja Weissmana z Frydku, ołtarze z XIX wieku ze zdobieniami nawiązującymi do baroku: główny z rzeźbami św. Jana Nepomucena i niezidentyfikowanego biskupa oraz obrazem patrona kościoła, boczne z rzeźbą Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej w lewym oraz z postaciami aniołów. Ambona z rokokowymi zdobieniami wykonana została przez Jana Hrabca z Frydku w 1781 roku.
Otoczenie:
  Kościół stoi na skarpie i jest otoczony niewielkim cmentarzem przykościelnym, na którym wyróżnia się krzyż elekcyjny poświęcony pamięci mieszkańców Kończyc Wielkich i Rudnika poległych w czasie I wojny światowej. Na cmentarzu znajduje się także mogiła Gabrieli von Thun-Hoheinstein. Cmentarz od strony północno-zachodniej przecinają strome i szerokie schody prowadzące do kościoła. Poza kościelnym terenem, od strony wieży, na zniwelowanej części skarpy parking, obok którego mały staw hodowlany. Niżej asfaltowa uliczka za którą rozległa łąka, której część zajmuje boisko piłkarskie.
O miejscowości:
   Po raz pierwszy Kończyce Wielkie wzmiankowane były w 1305 r. w księdze fundacyjnej biskupstwa wrocławskiego pod nazwą Cunczindorf. Pałac w Kończycach Wielkich Wieś była lokowana na prawie niemieckim i należała do księstwa cieszyńskiego. Wymieniona została także w księdze nuncjusza papieskiego w 1335 r. W 1422 r. wchodziła w skład posiadłości rodu Korniców, a kolejnymi właścicielami były rody Karwińskich, Bludowskich, Wilczków, Harassowskich. Od 1825 r. wieś znalazła się w rękach rodu Larisch von Mönnich z Karwiny, z którego wywodziła się ostatnia włascicielka Kończyc Wielkich - jedna z najbardziej znanych osób związanych z Kończycami Wielkimi - Gabriela von Thun und Hohenstein (1872-1957 r.), filantropka, działaczka Austriackiego Czerwonego Krzyża, inicjatorka powstania Towarzystwa Ochrony Zwierząt, fundatorka jednego z pawilonów szpitala dziecięcego w Cieszynie, współtwórczyni Cieszyńskiego Pogotowia Ratunkowego, opiekunka inwalidów wojennych. W 1945 władza ludowa skonfiskowała jej pałac i przeznaczyła go na dom dziecka. Dziedziczka nie zaprzestała mimo to działalności charytatywnej. Została odznaczona Orderem Odrodzenia Polski Polonia Restituta.
   Obecnie Kończyce Wielkie to wieś willowo - rolnicza w gminie Hażlach, w powiecie cieszyńskim, w zachodniej części Pogórza Cieszyńskiego o liczbie mieszkańców 1815 (2005 r.). Jest malowniczo położona pomiędzy wzgórzami, często zalesionymi, w dolinie Piotrówki.
Ciekawe miejsca i obiekty w okolicy:
obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem z XVI w. w kościele w Kończycach Małychzamek w Kończycach Małych Zebrzydowice, w głębi dwór
Pałac z XVII wieku, położony nad Piotrówką otoczony zaniedbanym parkiem ze stawem i pomnikowymi dębami; kaplica z 1686 roku, położona po wschodniej stronie pałacu, z ciekawą amboną przedstawiającą męczeństwo św. Jonasza. Obok wejścia tablica z historią kaplicy;
zamek w Kończycach Małych zbudowany w XV wieku, obecnie zachowane dwa skrzydła w formie z okresu przebudowy w XVI wieku, wewnątrz restauracja, hotel, izba regionalna, obok: stawy, rzeka Piotrówka;
kościół w Kończycach Małych zbud. w 1713 r., zniszczony w 1945, odnowiony w l. 40. i 50. XX w., wewnątrz bogaty wystrój m.in. późnobarokowy i neobarokowy, obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem z XVI w., płyta nagrobna z rzeźbą rycerza Zygmunta Wyszkoty - XVI w.;
Izba Regionalna Wsi Cieszyńskiej na zamku w Kończycach Małych, Tel.: 32 469 33 34 ;
przełom Piotrówki - ciekawy odcinek rzeki wydrążony w łupku cieszyńskim,
dęby pomnikowe, najstarszy na Śląsku i jeden z najstarszych w Polsce dąb Mieszko - 750-letni, o obwodzie pnia 850 cm i wysokości 29 m. oraz dąb Pszemko - 450-letni, oba przy ulicy Dolnej (droga gruntowa odbijająca od asfaltowej drogi ze szlakiem rowerowym), a także kilka innych dębów;
stawy hodowlane Polskiej Akademii Nauk w Dębowcu;
fontanna z leczniczą solanką jodowo-bromową w Dębowcu, zbudowana w formie grzyba w 2006 roku, wykorzystująca wydobywaną w Dębowcu solankę z bogatych złóż zalegających ponad 500 m pod ziemią;
spichlerz ośmioboczny z XVIII/XIX w., na prywatnej posesji w Dębowcu (widoczny z drogi);
dwór obronny w Zebrzydowicach, zbudowany w XVI wieku, gruntownie przebudowany w XVIII wieku w stylu barokowym, w takiej formie do dziś;
kościół w Zebrzydowicach z XVIII w., prezbiterium z 1616 r., wewnątrz m.in. dwie rzeźby nagrobne z XVI w., późnobarokowa ambona, ołtarze - główny z XIX w., boczne z XVIII;
panoramy Beskidów przy dobrej pogodzie m.in. widok na Czantorię Wielką z widoczną wieżą widokową na jej szczycie - ze szlaku rowerowego z Kończyc Małych do Wielkich i widok Beskidu Śląsko-Morawskiego z trasy rowerowej z Zebrzydowic do Kończyc Małych, ponadto panoramy w okolicach wsi Kaczyce i Zamarski.
Galeria
Jak dojechać lub dojść?
Na rowerze:
♦ teren jest mocno pagórkowaty i choć jeszcze nie górzysty korzystając ze szlaków rowerowych prowadzących bocznymi drogami musimy liczyć się ze stromymi, ale krótkimi podjazdami na okoliczne wzgórza;
♦ z Cieszyna: żółtym szlakiem do wsi Zamarski (kościół drewniany) - stromy podjazd, w okolicy kościoła skręcić na szlak zielony - w lewo;
♦ z Zebrzydowic: zielonym szlakiem spod pałacu w Zebrzydowicach przez Kończyce Małe (zamek). Trasa bardzo malownicza z widokami na Beskidy i okoliczne stawy. Po drodze 3 podjazdy na niewielkie wzgórza i trzy zjazdy, jeden leśną, gruntową drogą;
♦ z Zebrzydowic przez Grabówkę: zielonym szlakiem do mostu nad torami kolejowymi, przed mostam skręcamy w lewo (bez szlaku), w dół, następnie w prawo - można tu zrobić pętlę dookoła malowniczej Grabówki skręcając w lewo, a potem w prawo. Droga po ok. 800 metrach skręca w prawo w kierunku małego mostu nad rzeczką. Po przejechaniu nim asfaltowa droga skręca w prawo, a my w lewo na drogę gruntową w kierunku widocznego mostu kolejowego jadąc pomiędzy niewielkimi stawami. Po minięciu mostu pod górę wzdłuż lasu. Dojeżdżamy do szlaku zielonego i skręcamy w lewo;
♦ z Zebrzydowic przez Kaczyce (kościół drewniany): czerwonym szlakiem spod pałacu, w Kaczycach szlak połączy się z niebieskim - nim do Kończyc Wielkich (po drodze podjazd do Kaczyc i nieco stromy zjazd do Kończyc Wielkich z przecięciem drogi wojewódzkiej). Z Kaczyc można zjechać także do Kończyc Małych - wówczas po minięciu kościoła drewnianego w Kaczycach należy skręcić na ul. Konopnickiej (przecinanej przez szlaki) w lewo, zjechać na dół, w okolicy przystanku PKS w lewo i przed kolejnym przystankiem w prawo na ul. Świtezianki (żółtym szlakiem). Po przejechaniu pod mostem kolejowym możemy zobaczyć fragmenty przełomu rzeki Piotrówki. Po dojechaniu do drogi krajowej skręcamy na nią w prawo, kawałek pod górkę, a chwilę później w pierwszą odbijającą po lewej szosę aby dostać się do zamku w Kończycach Małych. Stamtąd po odpoczynku zielonym szlakiem do Kończyc Wielkich przez niewielkie, widokowe wzgórze.
Przy trasie rowerowej Kończyce Małe - Kończyce Wielkie rosną pomnikowe dęby (patrz: "Ciekawe obiekty w okolicy"), żeby je zobaczyć należy nieco pojeździć dookoła pałacu i po okolicznych odbijających od szlaku drogach gruntowych, dwa stoją przy szosie ze szlakiem;
♦ ze Skoczowa: żółtym przez Simoradz do centrum Dębowca (mijając stawy PAN). W Dębowcu, na skrzyżowaniu skręcamy w prawo na niebieski szlak (ul. Katowicka). Przecinamy drogę krajową i ulicą Olszaka do skrzyżowania na którym zjeżdżamy na zielony szlak (w prawo). Po drodze dość stromy zjazd do doliny Piotrówki;
opis wycieczki kliknij.
z dworca autobusowego w Cieszynie autobusem PKS Cieszyn lub busami odjeżdżającymi spod stacji PKP w Cieszynie relacji Cieszyn-Jastrzębie, ewentualnie z Zebrzydowic autobusem PKS w kierunku Cieszyna do przystanku Kończyce Wygoda - skąd pieszo ok. 1 km.
Pociągiem: w Kończycach Małych i w Kaczycach (nieopodal) istnieje stacja PKP (linia Zebrzydowice - Cieszyn), ale pociągi jeżdżą tam zaledwie kilka razy dziennie. Mało pociągów dojeżdża także do stacji w Cieszynie, a połączenia są fatalne. Rowerzyści mogą ew. skorzystać ze stacji w Zebrzydowicach, która jest położona na linii międzynarodowej.
Mapka
Najbliższe drewniane zabytki
Źródła
"Katalog zabytków sztuki w Polsce", tom VI, zeszyt 3, "Miasto Cieszyn i powiat cieszyński", Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk i Wojewódzki Konserwator Zabytków w Katowicach; Warszawa 1974 r.; ♦ Józef Matuszczak "Studia nad kościołami drewnianymi na Górnym Śląsku", nakładem Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu, Bytom 1989r.; Józef Londzin "Kościoły drewniane na Śląsku Cieszyńskim", nakł. Dziedzictwa bł. Jana Sarkandra, Cieszyn, 1932 r. - link do Śląskiej Biblioteki Cyfrowej;; ♦ "Kościoły drewniane Karpat i Podkarpacia. Przewodnik"; oficyna wydawnicza "Rewasz", Pruszków 2001; ♦ "Obiekty Krajoznawcze Gminy Zebrzydowice", nakładem GOK w Zebrzydowicach, 1997 r.
Mapy
"Powiat cieszyński".
Copyright by
www.drewnianyslask.za.pl
(2007)