Jastrzębie-Zdrój
Kościół p.w. śś. Barbary i Józefa z pierwszej poł. XVII wieku, przebudowany w 1888 r. Przeniesiony z Jedłownika (obecnie dzielnica Wodzisławia Śląskiego) w 1974 r.
   Przed przebudową posiadał soboty, niższą wieżę główną oraz znacznie ładniejszą od obecnej, wyższą, kwadratową wieżyczkę na sygnaturkę z baniastym hełmem. Natomiast po przeniesieniu go z Jedłownika do Jastrzębia kamienną podmurówkę, na której był osadzony, zastąpiono podpiwniczeniem z zagospodarowanymi na katechetyczne potrzeby pomieszczeniami. Podpiwniczenie to spowodowało podwyższenie kościoła.

   Korpus świątyni zbudowano w konstrukcji zrębowej. Składa się nań: zamknięte trójbocznie prezbiterium, obecnie po północnej stronie i nawa wybudowana na planie prostokąta. Do prezbiterium, od zachodniej strony, przylega dwukondygnacyjna przybudówka z zakrystią na parterze i lożą otwartą wewnątrz prezbiterium. Ściany kościoła obite są deskami.
    Wieża dzwonna zbudowana jest w oparciu o konstrukcję słupową i stoi od południowej strony. Posiada czterospadowy dach oraz nadwieszoną, obitą deskami izbicę. Pozostałe kondygnacje wieży oraz jej dach kryte są gontem. Część wnętrza wieży, od czasów przebudowy, służy jako przedłużenie nawy. Przy wieży niewielka kruchta z dwuspadowym daszkiem, do której prowadzą współczesne schody. Podobna kruchta znajduje sie także przy wchodniej części nawy. Również przed nią, jak i przed wejściem do zakrystii dostawiono po przeniesieniu kościoła schody z balustradami. Dach świątyni jest dwuspadowy, kryty gontem. Na dachu, na szczycie pomiędzy prezbiterium, a nawą, wieżyczka z latarnią przykryta daszkiem, podobnym do dachu wieży głównej.

   We wnętrzu uwagę zwraca ołtarz główny. Ma on barokową ornamentykę. Niegdyś kościół posiadał także 2 ołtarze boczne, ale nie zachowały się. Na desce tęczowej dwie barokowe figury świętych oraz krucyfiks. Po lewej stronie prezbiterium ambona (bez baldachimu) z malowidłami (prawdopodnbie z XVII wieku) przedstawiającymi czterech ewagelistów. Empora znajduje się częściowo w wieży głównej, a pochodzi z okresu przebudowy kościoła. Wsparta jest sześcioma słupami. Część obiektów z wyposażenia ruchomego pozostała w Jedłowniku i znajduje się w nowym kościele z 1952 roku. Są to m.in.: chrzcielnica z XVIII wieku, kielichy - z XIV i XVIII wieku i monstrancja z XVIII wieku. Z obiektów zaginionych wymienić natomiast można: chrzcielnicę z XVI wieku, dzwon z XVI w. i płaskorzeźby, prawdopodobnie również z tego okresu.
Otoczenie:
   Kościół stoi przy ulicy Bednorza na skraju osiedla "Przyjaźń". Ogrodzony od wschodniej i południowej strony (czyli od strony ulicy, gdzie znajduje się wejście na teren kościelny) płotem z drewnianymi sztachetami. Na terenie kościelnym posadzono modrzewie i inne drzewa oraz zbudowano kapliczkę w postaci groty. Postawiono tu także ... krasnale ogrodowe. Po zachodniej i południowej stronie stroma, przecięta drucianym ogrodzeniem skarpa. Od zachodu, na wysokości kościoła, oddzielona od niego jarem, kopalnia "Jas-Mos" (d. "Jastrzębie"). Widok na kopalnię przysłaniają nieco posadzone na "kościelnej" skarpie drzewa. Po wschodniej stronie współczesny budynek plebanii (zbudowanej w miejscu kaplicy) oraz szereg domów jednorodzinnych zasłaniających obiekt od tej strony. Naprzeciwko wejścia bloki osiedlowe.
O mieście
herb Jastrzębia Zdroju Miasto ( mieszkańców 91.515 - 01.12.2009 r., liczba stale malejąca - w 2007 r. ok. 94 000), pełniące również funcję powiatu grodzkiego, położone na Górnym Śląsku, na Płaskowyżu Rybnickim, przy granicy z Republiką Czeską.
    Pierwsza wzmianka o Jastrzębiu pochodzi z księgi fundacyjnej biskupsktwa z 1305 roku.
   W 1859 r. na terenie Jastrzębia odkryto solankę jodowo-bromową, co pozwoliło, po zakupie miejscowości przez Feliksa von Köningsdorfa, na budowę obiektów sanatoryjnych i rozpoczęcie działalności uzdrowiskowej. Uruchomiono wówczas kasyno i łazienki. Betania
    W 1869 roku uzdrowisko nabyła spółka Actien Commandit Gesellschaft, która wybudowała m.in. muszlę koncertową i drewniany deptak (zniszczony w czasie II Wojny Światowej). W 1890 r. nowym właścicielem stał się Juliusz Landau, który przekształcił Jastrzębie w uzdrowisko dla dzieci. Powstały tu w tamtym czasie Katolicki Zakład Dziecięcy z klasztorem i kościołem, Ewangelicki Zakład Dziecięcy Betania oraz Żydowski Zakład Dla Dzieci. Pierwszym Polakiem, który nabył uzdrowisko w 1896 roku był Mikołaj Witczak. Wcześniej był on jedynym polskim lekarzem pracującym w powiecie rybnickim. Zmodernizował i unowocześnił on jastrzębskie obiekty, część z nich zelektryfikował, a także doprowadził do Jastrzębia linię telefoniczną. Sprowadził także (z Wielkopolski) polskich lekarzy. W 1911 roku do Jastrzębia dotarła także linia kolejowa (z Żor), do której dobudowano następnie linie do Wodzisławia oraz Cieszyna.
    W czasie I Wojny Światowej z obiektów uzdrowiskowych korzystali ranni żołnierze.
    W 1921 na terenie Śląska przeprowadzono plebiscyty narodowościowe, podczas których mieszkańcy Jastrzębia, jak i całego powiatu rybnickiego, do którego Jastrzębie należało, opowiedzieli się za przyłączeniem do Polski. Mieszkańcy miejscowości aktywnie uczestniczyli także w powstaniach śląskich, a w maju 1921 doszło tu do starć powstańców z wojskiem niemieckim. basen kąpielowy
   4 lipca 1922 Jastrzębie znalazło się w granicach Polski.
   Dzięki funduszom autonomicznego województwa śląskiego powstały kolejne obiekty - m.in. Sanatorium im J. Piłsudskiego, basen i liczne pensjonaty.
   W czasie kampanii wrześniowej na Bożej Górze znajdował się jeden z punktów oporu.
   Po zdobyciu Jastrzębia przez wojska niemieckie uzdrowisko przekształcone w ośrodek dla niemieckich matek. Nastąpiły prześladowania, aresztowania i wywózki do obozów koncentracyjnych ludności polskiej, zwłaszcza osób biorących udział w powstaniach ślaskich. Pod koniec wojny część urządzeń została zdemontowana przez Niemców i wywieziona. Uzdrowisko zostało zdewastowane.
   Odbudowywał je Mikołaj Witczak jr, ale w 1947 władze PRL skonfiskowały jego majątek, a samego Witczaka - byłego powstańca śląskiego i działacza na rzecz polskości na Śląsku - aresztowały i pozbawiły środków do życia. Uzdrowisko funkcjonowało nadal już jako państwowe, ale jego rozwój zahamowało odkrycie pokładów węgla kamiennego o unikalnych parametrach i budowa kopalń (pierwszą oddano do użytku w 1962 r.), co spowodowało zaniknięcie złóż solanki. Na terenie miasta rozpoczęło działalność pięć kopalń, powstały także osiedla wielkopłytowe co pozwoliło dwudziestokrotnie zwiększyć liczbę mieszkańców. Zmieniła się także struktura społeczna Jastrzębia - większość mieszkańców stanowić zaczęła ludność napływowa ze wszystkich regionów Polski zatrudniona w przemyśle wydobywczym.
   W 1963 roku Jastrzębie otrzymało prawa miejskie. Centrum Jastrzębia dzisiaj
   W 1981 roku jastrzębscy górnicy uczestniczyli w strajkach, które zakończono podpisaniem historycznych porozumień jastrzębskich.
   Zmiana ustroju Polski w 1989 roku przyniosła również zmiany w Jastrzębiu. Zlikwidowano ostatecznie uzdrowisko, które funkcjonowało już w bardzo małym stopniu, park zdrojowy przejęło miasto i wyremontowało wraz z częścią obiektów tam położonych. Nastąpiła także restrukturyzacja kopalń, w wyniku której połączono dwie z nich - Moszczenicę i Jastrzębie, likwidując obiekty tej pierwszej. W mieście częściowo dokończono budowę ośrodka kultury, zbudowano dworzec autobusowy i kilka sklepów wielkopowierzchniowych, ale - podobnie jak w wielu innych miastach - likwidacji uległy pasażerskie linie kolejowe.
Ciekawe miejsca i obiekty w okolicy:
muszla koncertowa
♦ Zabytkowy Park Zdrojowy w jastrzębskiej dzielnicy Zdrój z cennym drzewostanem oraz m.in. Domem Zdrojowym z 1861 r. (obecnie wewnątrz m.in. winiarnia i mała scena), drewniany budynek pijalni wód (obecnie latem pijalnia piwa), łazienki, muszla koncertowa - klasycystyczna, zabytkowa fontanna, w niecce której w 2005 r. zainstalowano nowoczesną fontannę;
♦ dawne pensjonaty i sanatoria, również w dzielnicy Zdrój m.in.: Sanatorium Spółki Brackiej z 1881 r., obecnie filia U.Ś., Kompleks Ewangelickiego Zakładu Dziecięcego z 1890-1905 r., obecnie hotel, Sanatorium Marszałka Piłsudskiego z 1928 r., obecnie szpital, klasztor sióstr Boromeuszek z kościołem i budynkiem sanatoryjnym z 1881 r.;
Boża Góra z cmentarzem i pomnikiem ku czci Armii Czerwonej i widokiem na Mszanę;
kościół barokowo - klasycystyczny z 1825 r. w dzielnicy Jastrzębie Górne: herb szlachecki fundatorów nad jednym z wejść, wewnątrz obraz Opatrzności Bożej pochodzący z wcześniejszego, drewnianego kościoła, obok kościoła kaplica nagrobna rodz. Witczaków - d. właścicieli Jastrzębia, klasycystyczna, pomnik rozstrzelanych powstańców śląskich na cmentarzu, tablica upamiętniająca poległych w czasie marszu śmierci;
♦ późnorenesansowy dwór obronny w dzielnicy Bzie Zameckie z XVII wieku;
kościół barokowo-klasycystyczny z XVIII w. w Szerokiej;
Galeria Historii Miasta:, m.in. zainscenizowane: izba śląska i chodnik górniczy;
kapliczki zabytkowe: w Cisówce, Szerokiej i w Szotkowicach.
Utracone:
hotel, późniejsze sanatorium Górnik ♦ Budynek Sanatorium Górnik, wcześniej m.in. hotel, spalony w l. 90. XX wieku;
drewniany deptak w Parku Zdrojowym, spalony w czasie II wojny światowej;
kościoły drewniane: w Moszczenicy z XVI w. (spalony w 1938 r.) i w Bziu Zameckim z XVII w. (spalony w 1942 r.).
Galeria
Jak dojechać lub dojść?

 Rowerem:
♦ Teren jest pagórkowaty, co nadaje mu sporo uroku na obrzeżach miasta, ale oczywiście powoduje konieczność pokonywania krótkich, czasami stromych podjazdów. Przez miasto przebiegają liczne szlaki rowerowe łączące Cieszyński i Górny Ślask, a także Polskę z Czechami. Niestety brak kolei pasażerskiej nie ułatwia wycieczek z rowerami; trasa
♦ z Wodzisławia Śl. przez Połomię: ze stacji PKP, bez szlaków: przejść na tyły stacji, dojechać do ruchliwej ulicy Łużyckiej, skręcić na niej w lewo, i zaraz potem w prawo - pod górkę (ul. Grodzisko). Minąć wieżę romantyczną i po wyjechaniu z lasu skręcić w drugą z kolei odbijającą w prawo drogę (ul. Folwark, a potem Przyległa). Jechać cały czas prosto ładną, polną drogą z widokiem na Beskidy i KWK Jas-Mos, w okolice której należy się kierować. W pewnym momencie zjechać na ważniejszą ulicę (Centralna), przeciąć skrzyżowanie i dalej prosto (pod górę). Na następnym skrzyżowaniu w prawo. Można jechać także głównymi drogami, ale są bardzo ruchliwe, poza tym opisana trasa jest bardziej widokowa;
♦ Z Wodzisławia Śl. przez Gołkowice (kościół drewniany): szlakiem czarnym do Gołkowic, potem w lewo równolegle biegnącymi szlakami R4 (zielony) i Pętlą Euroregionu Cieszyńskiego (czerwony) obok stawów w dolinie Szotkówki (po wyjechaniu z lasku na drogę z płyt w lewo). Dojechać do Parku Zdrojowego i zjechać na żółty szlak;
♦ z Rybnika: zielonym szlakiem spod stacji Rybnik Piaski przez Jankowice Rybnickie (kościół drewniany) i Szeroką. Po minięciu kościoła w Szerokiej i dojechaniu (ulicą Gagarina) do skrzyżowania porzucić szlak rowerowy i pojechać prosto (czerwonym pieszym, ulicą Pochwacie). Dojechać do krzyża i skręcić w prawo na żółty szlak pieszy. Do szlaku dojdzie żółty rowerowy - trochę lepiej oznaczony i prowadzący szosami, można na niego zjechać (choć nie trzeba - oba szlaki prowadzą do kościoła, a następnie na Bożą Górę i do Parku Zdrojowego);
♦ z Rybnika: zielonym szlakiem do kościoła w Jankowicach (j.w.), potem przeciąć skrzyżowanie i ul. Ks. Walentego, minąć pozostałości po szybach kopalni Jankowice i cały czas prosto drogą gruntową, a potem asfaltową do Marklowic, tam w prawo, odnaleźć ul. Krakusa (po lewej stronie), wjechać na nią i dalej prosto do ważniejszej drogi (Szymanowskiego), na niej w lewo i kawałek dalej w prawo, na ul. Przyległą. Dalej jechać tak jak w opisie części trasy z Wodzisławia;
♦ z Cieszyna czerwonym szlakiem (Pętla Euroregionu Cieszyńskiego) przez Kaczyce (kościół drewniany), Zebrzydowice (pałac) do Parku Zdrojowego w Jastrzębiu - tam zjechać na żółty szlak;
♦ z Cieszyna zielonym szlakiem (przecinającym drogę nr 1 - do Bielska Białej), przez Zamarski (kościół drewniany), Kończyce Wielkie (kościół drewniany, pałac), Kończyce Małe (zamek), Zebrzydowice (pałac), Bzie Zameckie - tu skręcić na szlak niebieski, nim dojechać do Parku Zdrojowego, lub na niebieski pieszy również prowadzący do Parku. Dalej - żółtym szlakiem. Odcinek Kończyce Małe - Zebrzydowice można skrócić jadąc główną szosą.
♦   w Zebrzydowicach jest możliwość zmodyfikowania trasy i n.p. udania się w kierunku przejścia granicznego by zwiedzić położony za nim kościół drewniany w Marklovicach, a po powrocie z Czech do Polski tą samą trasą, można pojechać ładnym żółtym szlakiem do Jastrzębia (można też wyjechać z Czech od razu na teren Jastrzębia przejściem małego ruchu turystycznego, ale jest ono dość trudne do odnalezienia - należy po przekroczeniu granicy w Marklowicach skręcić w prawo, przez mostek na Piotrówce, tu wąska droga prowadząca: w prawo do kościoła, a w lewo do wspomnianego przejścia granicznego: jedziemy kawałek prosto, potem skręcamy w prawo i pod górę - w kierunku lasu. Przejście znajduje się w lesie, po jego minięciu dotrzemy do żółtego szlaku (skręcamy w lewo), którym dojedziemy do kościoła;
   można także skręcić w Zebrzydowicach na wschód w kierunku Pielgrzymowic (kościół drewniany) jadąc pomiędzy stawami lub (jeżeli jedziemy zielonym szlakiem) skręcając przed dojechaniem do Zebrzydowic - za mostem nad torami w prawo i cały czas prosto. Wtedy z Pielgrzymowic do Jastrzębia najlepiej dojechać skręcając przed kościołem w lewo, przeciąć skrzyżowanie i cały czas przed siebie (za skrzyżowaniem pod górę) - znajdziemy się znowu na zielonym szlaku.
Marklowice k. Jankowic i Marklowice k. Zebrzydowic to dwie różne miejscowości.
Pieszo:
♦ spod dworca głównego PKS w Jastrzębiu - żółtym szlakiem mijając kościół w Jastrzębiu Górnym. Przy dobrej pogodzie widok na panoramę Beskidów ze Skrzycznem, Czantorią i Lysą Horą;
♦ z Wodzisławia Śl.: niebieskim Szlakiem Więźniów Oświęcimskich.
Komunikacją publiczną:
♦ z dworca głównego autobusem komunikacji miejskiej w kierunku osiedla Przyjaźń. Dojazd do dworca autobusami PKS z Katowic, Cieszyna, Wodzisławia, Gliwic itp., oraz busami z Katowic.
Mapka
Najbliższe drewniane zabytki
Źródła
Józef Matuszczak "Studia nad kościołami drewnianymi na Górnym Śląsku", nakładem Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu, Bytom 1989r.; ♦ Piotr Siemko "Jastrzębie Zdrój w zabytkach sztuki", nakładem Urzędu Miejskiego w Jastrzębiu Zdroju, 1992 r.; ♦ Tomasz Sikora - artykuły Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Jastrzębskiej; ♦ JasNet; ♦ Lech Wiewióra "Turystyczne szlaki Jastrzębia Zdroju", PTTK Koło "Jastrząb" przy KWK Manifest Lipcowy, Jastrzębie Zdrój, 1989 r.;
Mapy
"Okręg Rybnicki"; ♦ "Powiat Cieszyński" (okolice Jastrzębia i południowy fragment miasta); ♦ "Jastrzębie Zdrój - plan miasta"; ♦ "Okręg Rybnicki. Rybnik, Żory, Jastrzębie Zdrój, Wodzisław Śląski, Rydułtowy, Pszów, Radlin - Plany miast".
Copyright by
www.drewnianyslask.za.pl
(2007)