Chorzów (kościół)
Kościół p.w. św. Wawrzyńca zbudowany w 1599 r., przeniesiony z Knurowa w 1936 r.
   Modrzewiowy, na kamiennej podmurówce, w konstrukcji zrębowej łączonej na jaskółczy ogon.
   Posiada prostokątną, salową nawę, przylegające od północno-wschodniej strony trójbocznie zamknięte, węższe od nawy prezbiterium, do której przylega zakrystia. Do nawy przylega kruchta. Otoczony jest sobotami (poza wieżą), których część dobudowano po przenosinach.
   Wieża główna ustawiona na osi korpusu, posiada pochylone ściany, w niewielkim stopniu nadwieszoną izbicę z rozetowymi okienkami, hełm namiotowy, czterospadowy z kulą i krzyżem. Jest konstrukcji zrębowej w przyziemiu i słupowej w pozostałej części. W wieży wejście główne do świątyni z portalem. Wieża remontowana była w 1755 r. oraz w drugiej połowie XIX wieku (rozebrana i odbudowana?).
   Wszystkie trzy wejścia posiadają portale o stylistyce nawiązującej do sztuki gotyckiej zaprojektowane przez inż. Czeczotta w czasie przenosin kościoła. Duże okna zamknięte półkoliście z ozdobnymi kratami. Podczas przenosin zwiększono ilość okien - pierwotnie kościół posiadał dwa okna, obecnie jest ich pięć (cztery w nawie i jedno w prezbiterium). Przed przeniesieniem kościół posiadał ceglaną podłogę - obecnie podłoga jest drewniana.
   Dach gontowy, dwuspadowy, dwukalenicowy, wyższy nad nawą. Sygnaturka sześcioboczna, barokowa, z hełmem cebulastym, ustawiona na części dachu przykrywającej nawę - w miejscu zbliżonym do jej środka.
   Wnętrze kościoła jest przykryte płaskim stropem ozdobionym polichromią wykonaną przez Stefana Kątskiego po przeniesieniu kościoła. Wcześniejsza polichromia wzmiankowana w protokole wizytacyjnym z 1679 r. nie zachowała się. Ołtarz główny z obrazem św. Wawrzyńca (z XVII w., przemalowywanym w późniejszym okresie). Ołtarze boczne, późnobarokowe, po lewej z obrazem Matki Bożej Różańcowej, a po prawej z wizerunkiem św. Barbary oraz z obrazem przedstawiającym męczeństwo patrona w antepedium. Główne obrazy w ołtarzach bocznych pochodzą z XIX wieku i sygnowane są przez malarza Bladego z Wrocławia. Ambona, również o barokowym charakterze, z figurami św. Jana Ewangelisty, św. Szczepana, oraz dwóch nierozpoznanych świętych w parapecie. Ponadto wyposażenie kościoła stanowią także obrazy z XVII wieku przedstawiające Madonnę z Dzieciątkiem, św. Agnieszkę i Matkę Boską Różańcową, a także obrazy z XVIII wieku: św. Marcin i Pieta. Inne elementy wyposażenia to m.in. bogato zdobiona chcrzcielnica i świecznik z XVIII w., lichtarze oraz współczesne stacje drogi krzyżowej.
   Zachowała się ponadto rzeźba tzw. Pięknej Madonny z Knurowa z XV w. - odnaleziona w wieży przed przeniesieniem koscioła i poddana konserwacji - jest przechowywana w Muzeum Archidiecezjalnym w Katowicach podobnie jak inne dwie rzeźby pochodzące ze świątyni: św. Anny Samotrzeciej i św. Wawrzyńca.
   Kościół był gruntownie remontowany w l. 1963 - 1966.
   W Knurowie, w miejscu gdzie wcześniej stał przedstawiany kościół, pozostał stary cmentarz i krzyż kamienny. W sierpniu 2007 r. rozpoczęto prace mające na celu uporządkowanie terenu, wybudowanie kamiennego obrysu kościoła oraz utworzenie lapidarium.
Otoczenie:
ul. Lwowska    Kościół stoi przy zacisznej ulicy Lwowskiej. Jest otoczony kamiennym murkiem od zachodu i od strony ulicy, od południowego wschodu drewnianym parkanem, a od północy tymczasową, drucianą siatką, za którą trwa budowa nowego probostwa - obecne mieści się w willi przy ul. Mościckiego (dane z 2008 r.). Na terenie kościelnym znajduje się ładny zieleniec, drewniane ławki i kamienne alejki. W sąsiedztwie parafii stoi jednopiętrowy dom mieszkalny, a po drugiej stronie ulicy m.in. szkoła podstawowa.
O mieście:
Miasto szeroko znane przede wszystkim z aspektów sportowych - Stadionu Śląskiego i klubu piłkarskiego Ruch (jeden z najstarszych klubów w Polsce), a także z Wojewódzkiego Parku Kultury i Wypoczynku - kompleksu parkowego.
  Położone jest na terenie Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego, graniczy z Katowicami, Świętochłowicami, Siemianowicami Śląskimi, Rudą Śląską i Piekarami Śląskimi. Jest ośrodkiem przemysłowym - na terenie miasta działają: huty, elektrociepłownia, zakłady chemiczne. Ponadto istnieją liczne hipermarkety i centra handlowe - w tym elegancki deptak w centrum Chorzowa - ulica Wolności oraz placówki kultury - m.in. Teatr Rozrywki.
   Pierwsza wzmianka o wsi ulokowanej w miejscu dzisiejszej dzielnicy zwanej Chorzów Stary pochodzi z 1136 r. z bulli papieża Innocentego II - osada wymieniona zostaje jako przynależna do arcybiskupstwa gnieźnieńskiego. W 1241 r. wieś zniszczona przez Tatarów.
    Prawo do lokacji na prawie niemieckim - Zakonowi Rycerzy Grobu Bożego w Jerozolimie - wydał 24 czerwca 1257 r. książe opolski Władysław.
  Od XVI w. ośrodek wydobycia rud ołowiu, żelaza i srebra.
  W 1787 r. powstaje pierwsza kopalnia węgla kamiennego "Księżna Jadwiga" - należąca do miejscowej parafii - do momentu przejęcia przez państwo pruskie w 1810 r.
  W 1799 r. hr. Reden zakłada Königshütte (Królewską Hutę). Równolegle powstaje osiedle robotnicze, które koncentruje życie w osadzie. Kolejne osiedla robotnicze powstają w l. 20. i 30. XIX w. - w tym osiedle Erdmanswille na terenach należących dziś do centrum miasta.
  17 lipca 1868 r. po połączeniu kilku kolonii i gmin Chorzów otrzymuje prawa miejskie (wówczas pod nazwą Stadt Königshutte - Miasto Królewska Huta) i wchodzi w skład powiatu bytomskiego. Liczba mieszkańców zaczyna szybko rosnąć - z 14 000 w roku przyznania praw miejskich do 66 000 w 1905 r. 12 marca 1898 r. Królewska Huta staje się samodzielnym powiatem miejskim - pierwszym na Śląsku.
  Cały czas powstają nowe inwestycje - w tym obiekty użyteczności publicznej. W 1865 r. zostaje oddana do użytku synagoga. Od 1894 r. po mieście kursują tramwaje, a w kolejnych latach uruchomione zostają elektrownia, budynek poczty, hotel (dziś teatr), hala targowa. W l. 20. XX w. powstają m.in.: budynek Komunalnej Kasy Oszczędnościowej, budynek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, stadion Ruchu Chorzów.
  W czasie plebiscytów narodowych na Górnym Śląsku 20 marca 1921 r. 74,7% mieszkańców powiatu Królewska Huta opowiedziało się za przyłączeniem do Niemiec. Działania Wojciecha Korfantego, fala strajków i III powstanie śląskie doprowadzają do przyłączenia Królewskiej Huty do Polski.
  W 1934 r. zmienia się nazwa miasta na obowiązującą do dziś (po dołączeniu wsi o tej nazwie), a w 1939 r. dołączona zostaje ponadto miejscowość Hajduki Wielkie (dziś Chorzów Batory).
  3 września 1939 r. do miasta - nie napotkawszy oporu - wkracza armia niemiecka i Chorzów wcielony zostaje do III Rzeszy. Następuje wywózka ludności żydowskiej do gett i obozów koncentracyjnych, spalenie synagogi, represje wobec Polaków. Wielu z mieszkańców, w tym również pochodzenia polskiego (podobnie jak na całym Górnym Śląsku), zostaje wcielonych do armii niemieckiej i bierze udział w działaniach wojennych m.in. na froncie wschodnim.
  W 1945 r. do miasta wkracza Armia Czerwona. Nie napotyka większego oporu.
  Następują represje wobec miejscowej ludności: wywózki do obozów pracy (gdzie wiele osób poniosło śmierć), radzieckich kopalń oraz wysiedlenia do Niemiec. Część z prześladowanych zrehabilitowano w późniejszym okresie.
  28 stycznia 2006 r. na terenach Targów Katowickich położonych w granicach miasta Chorzowa doszło do tragicznego wydarzenia - podczas katastrofy budowlanej w czasie wystawy gołębi zginęło 65 osób, a ponad 117 zostało rannych.
  Chorzów liczy obecnie ok. 115 000 mieszkańców, jest miastem na prawach powiatu.
Ciekawe miejsca i obiekty w okolicy:
fot. Marek Borys    W Chorzowie:
ulica Wolności - deptak handlowy, serce Chorzowa;
gmach Urzędu Pocztowego z XIX w., neogotycki - u wylotu ul. Wolności;
Teatr Rozrywki - budynek z 1901 r.;
Kościół św. Barbary z XVIII w.;
dawne ratusze: Hajduk Wielkich (w Chorzowie - Batorym) z rynkiem, ratusz gminny Chorzowa (Chorzów Stary);
szyby kopalniane: Elżbieta w Chorzowie Starym - neogotycki z 1913 r., nawiązujący architekturą do zamków średniowiecznych, szyb Prezydent - jedyny żelbetonowy szyb wyciągowy w Polsce, 1933 r., wyremontowany w 2009 r.;
planetarium

Wojewódzki Park Kultury i Wypoczynku - największy park miejski w Europie o pow. 600 ha utworzony po decyzji Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach w 1950 r. głównie na nieużytkach i terenach zdegradowanych ekologicznie. W skład WPKiW wchodzą:
Górnośląski Park Etnograficzny;
kolejka linowa Elka - jedyny w Europie nizinny wyciąg krzesełkowy. Składała się z trzech odcinków łączących Stadion Śląski, Wesołe Miasteczko i Planetarium (kolejka nie funkcjonuje z uwagi na zły stan techniczny, prowadzona jest likwidacja);
kolejka wąskotorowa o długości 4,2 km łącząca Wesołe Miasteczko, Przystań, Planetarium i ZOO;
Planetarium i Obserwatorium Śląskie im. Mikołaja Kopernika;
Śląskie Wesołe Miasteczko;
Stadion Śląski;

Śląski Ogród Zoologiczny o pow. 50 ha z m.in. Skalną Kotliną Dinozaurów;
Hala Wystawowa Kapelusz;
Rosarium;
ośrodek wodno-rekreacyjny - staw i kanał dł. 550 m.; wypożyczalnia kajaków, statki wycieczkowe dla dzieci;
plenerowa galeria rzeźby;
kąpielisko FALA;
♦ tereny spacerowe, skyte-park, fontanny, sztuczna plaża, trasy rowerowe, korty tenisowe, restauracje itd.
Galeria
Dojazd/dojście
♦ Dobrym rozwiązaniem jest połączenie zwiedzania kościoła ze zwiedzaniem Górnośląskiego Parku Etnograficznego. W tym celu można po dojechaniu do tramwajowego przystanku Stadion Śląski (n.p. tramwajem nr 6 lub 41 z katowickiego rynku) lub samochodem na parking przy skansenie lub obok pobliskiego hipermarketu - przejść (lub przejechać) ulicą Parkową (poprowadzoną w terenie leśnym, ale dość ruchliwą) do ulicy Tadeusza Kościuszki (z torami tramwajowymi), a z niej skręcić po chwili w lewo na ulicę Lwowską, przy której stoi kościół. Spacer spod skansenu zajmie ok. 20 minut. ♦ Na terenie WPKiW w hali wystawowej Kapelusz (wejście główne do parku z ul. Chorzowskiej z przystankiem tramwajowmym WPKiW Wejście Główne - linie j.w.) będzie działała wypożyczalnia rowerów.
Informacje praktyczne
Gastronomia i noclegi: ♦ restauracje działają oczywiście na terenie WPKiW, równiez w granicach skansenu - w zabytkowym, drewnianym budynku, ponadto oczywiście w centrach hanlowych i centrach miast. ♦ (usunięte)
Najbliższe drewniane zabytki
Linki
Źródła
Józef Matuszczak "Studia nad kościołami drewnianymi na Górnym Śląsku", nakładem Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu, Bytom 1989r.; ♦ Strona internetowa parafii; ♦ strona internetowa miasta Chorzów; ♦ "Chorzów", KAW, 1974 r.
Mapy
"Okręg Katowicki".
Copyright by
www.drewnianyslask.za.pl
(2007)