Bełk

Kościół p.w. św. Marii Magdaleny zbudowany prawdopodobnie w 1753 r. (data ta widnieje na stropie zakrystii) lub wcześniej na miejscu spalonego drewnianego kościoła pw. Wszystkich Świętych, prawdopodobnie zbudowanego w XVI w.

Korpus konstrukcji zrębowej oparty na kamiennej podmurówce, wieża konstrukcji słupowej.

Kościół posiada trójbocznie zamknięte, orientowane prezbiterium, do którego od północy przylega prostokątna zakrystia przykryta pulpitowym dachem. Nawa, szersza od prezbiterium, zbudowana jest na planie prostokąta. Do nawy od północy przylega składzik. Nad nawą ośmioboczna wieżyczka na sygnaturkę z latarnią i pokrytą gontem kopułką. Korpus kościoła otoczony jest wydatnymi, krytymi gontem przydaszkami wspornikowymi nad którymi ściany oszalowane zostały deskami. Dach nad korpusem dwuspadowy, dwukalenicowy, pobity gontem.

Wieża dzwonna ma podstawę kwadratu, pochyłe ściany pobite gontem oraz nadwieszoną izbicę obitą deskami. Zwieńcza ją gontowy, baniasty hełm z latarnią.

Do wnętrza prowadzą wejścia w wieży oraz w nawie od południowej strony z kruchtą przykrytą daszkiem dwuspadowym.

We wnętrzu nakrytym pozornym sklepieniem kolebkowym ołtarz główny z 1670 r. o ornamentyce określanej niegdyś jako wczesnobarokowa, a dziś jako manierystyczna z elementami barokowymi, odnowiony w XIX w. z obrazem św. Marii Magdaleny z XIX w., rzeźbami śś Katarzyny i Barbary prawdopodobnie z 1500 r. (pozostałość po dawnym tryptyku, rzeźba środkowa w Muzeum Archidiecezjalnym w Katowicach), klacystycznym tabernakulum i klasycystycznym zwieńczeniem z symbolem Opatrzności Bożej. Po lewej stronie od ołtarza ambona barokowo-ludowa z XVII w., na której parapecie rzeźby czterech ewangelistów. Ołtarze boczne z XIX w. z obrazami: Matki Boskiej Różańcowej po lewej stronie oraz św. Antoniego Pustelnika po stronie prawej. Chór podparty dwoma filarami przyozdobiony jest płycinami. We wnęce chóru organy z XIX w. wyk. przez Havla - organmistrza z Pyskowic. Z wyposażenia wewnętrzego "Katalog zabytków" wymienia także rzeźby z XVII i XVIII w., kropielnicę z XVII w. z inicjałami A.H. (fundatora Adalberta Holly'ego), skrzynie z XVII w. i monstrancję z XIX w. Dzwony pochodzą z l. 70. XX w., oryginalne z XIX w. nie zachowały się. Z l 70. również boazeria przykrywająca ściany wewnątrz.

Po ukończeniu budowy murowanego kościoła, drewniany planowano przenieść do Wodzisławia Sl., protesty mieszkańców wsi Bełk spowodowały, że prawdopodobnie pozostanie on w miejscu dotychczasowym.

Otoczenie:
Park Krajobrazowy u stóp kościoła

Teren kościelny otoczony jest prastarym kamiennym ogrodzeniem z dwuspadowymi drewnianymi daszkami. Bramy znajdują się od zachodniej i wschodniej strony. Na ogrodzeniu - od południowej strony średniowieczna kuna (narzędzie kar). Dookoła cmentarz z kamiennymi płytami nagrobnymi klasycystycznymi, nagrobki - m.in. potomków Johna Baildona (Wiliam i Maria hrabina von Strachwitz), miejscowej szlachty (Mueller, Menzel, Szymonscy), d. proboszczów (ks. Blaszczyk, ks. Doleżych, ks. Kańczyk), nauczycieli, chłopów, przedsiębiorców, rzemieślników i neogotyckie krzyże. Po północnej stronie kościoła współczesny ołtarz polowy i ławki. Po zachodniej stronie dąb szypułkowy - pomnik przyrody. Obok zakrystii tzw. Kolumna Wolnomyśliciela - pomnik upamiętniający Fryderyka Holtze, ufundowany przez jego syna Richarda (1824 - 1891), urodzonego w Bełku posła na sejm pruski, lekarza, współzałożyciela Katowic - pierwszego i wieloletniego przewodniczącego katowickiej rady miejskiej.
  Przed wejsciem tablica informacyjna Stowarzyszenia na Rzecz Rozwoju Wsi Bełk.
  Niegdyś kosciół był stale otwarty i udostępniony do zwiedzania, obecnie (2010 r.) zamknięty wraz z terenem cmentarnym.

Obok drewnianego kościoła w l. 1996-2007 zbudowano nowy, murowany kościół, znajduje się tu także plebania zabytkowa zbudowana prawdopodobnie w XVIII w., przebudowana w w. XIX.

W pobliżu, ale nie w najbliższym sąsiedzwie świątyni, przebiega droga wojewódzka, po wschodniej stronie droga do Knurowa (z niej można dojechać pod kościół), zaś ok. kilometra dalej jest węzeł drogowy i autostrada A1. Od północnej strony kościół sąsiaduje ze stawami i bagnami o pomarańczowym kolorze wody oraz rzeką Bierawką i malowniczą aleją, wszystko to jest częścią Parku Krajobrazowego Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe.

O miejscowości:
hałdy

Wieś lokowana na przełomie XIII i XIV w. na prawie niemieckim. Dokument z 1415 r. wymienia jako jej właściciela rycerza Mikołaja po którym Bełk na ok. 100 lat objął ród Czaplów, a następnie rodzina Holly. W kolejnych wiekach osada podzieliła się na Bełk Dolny i Bełk Górny, które miały różnych właścicieli. Połączenie wsi nastąpiło po zakupie obu osad przez Franciszka Galli w 1816 r. Po jego śmierci Bełk przejął Szkot John Baildon - pionier hutnictwa na Górnym Śląsku. Za jego czasów na terenie Bełku rozpoczęto działalność górniczą. Wcześniej, w XVIII w. działała tu huta miedzi, którą zlikwidowano w 1860 r. W 1852 r. Artur Baildon, syn Johna, odsprzedał dobra Antoniemu Gemanderowi, po którego śmierci znalazły się one w rękach Alfonsa Lukasa, który - po przyłączeniu wsi do Polski - odsprzedał ją w 1922 r. Bronisławowi Jastrzębiec-Albinowskiemu.
   Bełk położony jest w gminie Czerwionka Leszczyny, wcześniej - do 1977 r. była to samodzielna gmina. W 2005 r. liczył 3358 mieszkańców. W Bełku, jak już wspomniano, powstaje węzeł na autostradzie A1, który ma być ukończony do 2010 roku, połączenie go z istniejącą drogą wojewódzką zdecyduje o dużym znaczeniu miejscowości na mapie drogowej województwa śląskiego.

Ciekawe miejsca i obiekty w okolicy:
kapliczka w Bełku kaplica z XIX wieku na kopcu - grodzisku; w podziemiach kaplicy miejsce pochówku dawnych właścicieli Bełku; ♦ zabudowania dworskie, kamienne, z XIX w.: czworaki, młyn, obory; ♦ pomniki przyrody m.in.: dęby szypułkowe, platan klonolistny, sosny wejmutki, wiązy szypułkowe; ♦ kościół barokowy z 1802 r. w Dębieńsku; ♦ dwór klasycystyczny z XIX wieku w Czerwionce Leszczynach (dzielnica Czerwionka) otoczony parkiem z cennym drzewostanem (pozostałość po parku dworskim), obecnie m.in. siedziba gminy; ♦ dwór klasycystyczny z 1882 r. w Leszczynach - obecnie biblioteka; ♦ zespół dworsko-parkowy z przełomu XIX i XX wieku, również w Leszczynach, obecnie zrujnowany; ♦ osiedle robotnicze kopalni Dębieńsko (1899-1916) w Czerwionce;
Park Krajobrazowy Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe, kompleks leśny o pow. 443,5 km2 ze śródleśnymi, pocysterskimi stawami hodowlanymi z występującymi tu chronionymi gatunkami roślin i zwierząt (błotniak stawowy, bocian czarny, bielik, orzech wodny, grążel żółty), zabytkami architektury, techniki i ścieżkami dydaktycznymi.
Galeria
Jak dojechać lub dojść?
 Dobrym punktem orientacyjnym w Bełku i najbliższej okolicy może być nowy kościół murowany, który stoi stosunkowo blisko drewnianego, ale bliżej drogi wojewódzkiej i jest lepiej z niej widoczny.
Na rowerze: ♦ z Żor: czerwonym szlakiem w kierunku Szczejkowic (ok. 8 km) przez Park Krajobrazowy (na leśnym skrzyżowaniu czerwonych szlaków skręcić w lewo), przed centrum Szczejkowic w prawo i po spotkaniu szlaku niebieskiego prosto, a po przecięciu drogi wojewódzkiej w prawo (żółtym, pieszym) obok dawnego folwarku; ♦ z Żor: czerwonym szlakiem, cały czas prosto do Palowic i szosą w kier. miasta Czerwionka-Leszczyny;
♦ z Rybnika (Rybnickie Błonia): zielonym do Żor i dalej j.w.;
♦ z Rybnika zielonym do szlaku czarnego, na nim w lewo, w kierunku Szczejkowic i j.w.;
♦ z Czerwionki żółtym szlakiem do szlaku niebieskiego i w prawo;
♦ z Orzesza Jaśkowic: do Czerwionki żółtym szlakiem i j.w.
Pieszo: ♦ z Rybnika przez Kamień i Czerwionkę żółtym Szlakiem Historii Górnictwa Górnośląskiego (szlak słabo oznakowany).
Komunikacją zbiorową: ♦ autobusami z Czerwionki, Rybnika lub z Orzesza.
Informacje praktyczne
Komunikacja ♦ rozkład jazdy autobusów na stronie gminy Czerwionka Leszczyny; ♦ rozkład jazdy PKP - najbliższa stacja kol. - Czerwionka.
Najbliższe drewniane zabytki
Palowice; ♦ Rybnik.
Linki
Źródła
"Katalog zabytków sztuki w Polsce", tom VI, pod red. Izabeli Rejduch-Samkowej i Jana Samka, Warszawa 1964 r.; ♦ strona internetowa gminy Czerwionka Leszczyny.
Copyright by
www.drewnianyslask.za.pl
(2007)